#ANARTWORKADAY

“Mendes heeft de harde taak van pionier op zich genomen […] zonder zijn daad stonden we nog lang niet, waar we heden staan.” – auteur onbekend

Another trip down memory lane. We gaan wat verder terug in de tijd, namelijk naar het jaar 2015. Ik begon bijna aan het laatste jaar van mijn bachelor Kunstgeschiedenis aan de Universiteit Leiden en was werkzaam bij Museum Beelden aan Zee alwaar ik projectmedewerker was van de tentoonstelling ‘Labor et Ars’. Hierin werd aandacht besteed aan een van de grootste pioniers van de Nederlandse beeldhouwkunst, namelijk Joseph Mendes da Costa (1863-1939). Mijn liefde voor beeldhouwkunst werd then and there aangewakkerd en na de tentoonstelling besloot ik mijn BA thesis over deze ‘Mendes’ te schrijven.

Het is moeilijk het oeuvre van Mendes over een kam te scheren. Zei ik moeilijk? Ik bedoel onmogelijk. Zijn werken zijn zeer divers en uiteenlopend, zowel qua thema als qua stijl. Zijn vroege beelden bestaan uit genrestukjes of markttaferelen, vaak uitgewerkt in aardewerk of gres. Ze hebben een sterk impressionistisch karakter en lijken vlug geboetseerd te zijn. Tegelijkertijd is al te zien hoeveel aandacht Mendes besteedde aan het uitwerken van emoties en gezichtsuitdrukkingen. Dit deed hij overigens niet alleen met mensen, ook boetseerde hij ongelooflijk veel dieren -voornamelijk apen. Mendes woonde in de buurt van Artis en bracht regelmatig bezoekjes aan de dierentuin. Bij elk werk dat hij maakte probeerde hij de persoonlijkheid van zijn model (mens of dier) vast te leggen. Een marktvrouwtje was niet zomaar een vrouw: sommige mensjes lijken kwetsbaar, oud, gebogen, triest, of juist blij, opgewekt en ‘tetterend’. De apen zijn niet zomaar apen, het zijn zieke apen, knuffelende apen, blije apen of schreeuwende apen. Ik geloof dat Mendes hiermee zijn rol van pionier van de Nederlandse beeldhouwkunst verkreeg. Anders dan de impressionistische stijl waarin veel van zijn tijdgenoten werkten, was Mendes daarnaast bezig met innerlijke ervaring en verpersoonlijking.

Bron afbeelding

Ok, Ok. Voordat ik hier mijn hele scriptie in meer of mindere mate ga over tikken en straks aan de 25.000 woorden zit, drop ik hier snel het kunstwerk van de dag zodat je enigszins hooked blijft! Een klein beetje context nog… Een vriend die bij het Gemeentemuseum Den Haag werkte, appte mij op een gegeven moment (ruim 1,5 jaar na de afronding van mijn BA) dat hij bezig was met een aankoop van een werk van Mendes. Het ging om een aap, maar niet zo’n klein aardewerkje. Een aanzienlijk dier in impressionistische stijl, waarschijnlijk rond 1895 gemaakt, dus écht een vroeg werk! Mijn kunsthistorische en Mendesliefhebbende hart maakte een sprongetje toen hij vroeg of ik het werk wilde komen bekijken in het depot van het museum.

Bron afbeelding
Voorover gebogen, zittende aap (Haags Gemeentemuseum, 1056463)

Dit beeld van een voorovergebogen, zittende aap raakte me. There, I said it. De manier waarop Mendes een aap zó persoonlijk en zo kwetsbaar heeft weten te maken is beyond me. De grote handen en voeten van het beest zijn zo mooi vormgegeven, de serene kop straalt enorme melancholie uit (en je bent inmiddels op de hoogte van mijn liefde voor melancholie…). De dunne schouders die licht opgetrokken zijn en de neergeslagen ogen versterken dit gevoel des te meer. Door de grove lijnen en de geboetseerde toets is de hand van de meester zichtbaar gebleven. Ik kan een ode schrijven aan dit werk, en een eindeloze! Ik was echt verbouwereerd. Na zo intensief bezig te zijn geweest met 1 kunstenaar door middel van een tentoonstelling én een BA scriptie, had ik nooit verwacht dat Mendes, die met recht de pionier van de Nederlandse beeldhouwkunst wordt genoemd, mij nog steeds zo wist te verrassen.

 

Gerelateerd

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *